Uroczystości pogrzebowe Eugeniusza Lisa ps. "Bystry" w Nowej Dębie
24 maja 2024 r. Nowej Dębie odbyły się uroczystości pogrzebowe śp. Eugeniusza Lisa ps. „Bystry”. Żołnierz podziemia antykomunistycznego, który został rozstrzelany 75 lat temu, dzisiaj spoczął w grobie obok żony Anieli. Szczątki Eugeniusza Lisa odnalazł IPN w listopadzie 2020 r. podczas prac ekshumacyjnych prowadzonych przez Instytut Pamięci Narodowej na cmentarzu rzymskokatolickim przy ulicy Unickiej w Lublinie.
Dziś w Nowej Dębie Polska żegna swojego żołnierza honorami państwowymi i wojskowymi, modlitwą, dobrym słowem i należną żołnierzowi salwą honorową nad grobem. Odprowadza na wieczną wartę człowieka, który przed laty był żołnierzem NSZ Zrzeszenia „Wolność i Niezawisłość”, walczył w oddziałach „Boruty”, „Uskoka”. Kiedy w maju 1946 r. dołączył do oddziałów antykomunistycznego podziemia wierzył, że spełnia swój patriotyczny obowiązek walki ze złem, jakim był komunizm. Wierzył w świętość sprawy i znaczenie słów modlitwy, gdy Boga Wszechmogącego prosił o siłę i moc wytrwania w walce o Polskę. Przez ponad dwa lata walczył z aparatem terroru o zwycięstwo, a z czasem już tylko o przetrwanie. Niestety metodą katyńską odebrano mu życie, po bardzo wielu latach narodziła się wolna Polska i upomniała się o Eugeniusz Lisa „Bystrego”, 17 listopada 2020 r. na kwaterze nr 17 Cmentarza przy ulicy Unickiej w Lublinie odnalazła jego doczesne szczątki, wydobyła z głębi ziemi, przywołała po imieniu, położyła do trumny, otuliła biało- czerwoną flagą i odprowadziła żołnierza na wieczną wartę. – mówił w swoim wystąpieniu prof. Krzysztof Szwagrzyk, wiceprezes IPN.
Eugeniusz Lis – urodził się 3 lutego 1922 r. w Albertowie (powiat Lublin). Był synem Jana i Józefy Romanek. Miał trzech braci: Jana, Stanisława i Wacława. Wszyscy jego bracia byli w oddziałach leśnych, zginęli podczas walk z siłami UB. Przez wiele lat mieszkał w Podgłębokiem gmina Wiśniowice, powiat Chełm. Ukończył 7 klas szkoły powszechnej. Był rolnikiem. Ożenił się z Anielą Gil, z którą miał troje dzieci. Był żołnierzem podziemia antykomunistycznego, podczas okupacji sowieckiej działał na terenie powiatów lubelskiego, krasnostawskiego i włodawskiego. W okresie od maja 1946 do 19 listopada 1948 r. był żołnierzem oddziałów partyzanckich NSZ Stefana Brzuszka „Boruty” i Henryka Bobrzyka „Kostka”. Od września 1947 r. przebywał w związanym z WiN oddziałem Stanisława Kuchcewicza „Wiktora”. Był zastępcą dowódcy. Został aresztowany przez funkcjonariuszy UB 19 września 1948 r. Przeszedł bardzo brutalne śledztwo, bicie i tortury. Zarzucono mu udział w „14 zabójstwach” m.in. w Puchaczowie, gdzie był dowódcą grupy, a także „zabójstwo” komendanta posterunku MO w Łęcznej. Nie przyznał się do zarzucanych mu czynów.
Rozprawa odbyła się 20 lipca 1949 r. przed Wojskowym Sądem Rejonowym w Lublinie. Składowi sędziowskiemu przewodniczył kpt. Florian Kirschke. Ławnikami byli strz. Mieczysław Olejnik i strz. Stefan Gawroński. Prokurator był nieobecny. Akt oskarżenia zawierał 51 zarzutów dotyczących przestępstw, których oskarżony miał się dopuścić będąc w oddziałach NSZ i WiN. Eugeniusz Lis „Bystry” został skazany na mocy art. 86 § 2 KKWP na podstawie art. 32 i 33 KKWP na łączną karę śmierci, a także utratę wszystkich praw publicznych i obywatelskich praw honorowych na zawsze, a także przepadek mienia. Sąd przyjął jako okoliczność obciążającą długi (dwa lata) okres przebywania skazanego w organizacji WiN. Eugeniusz Lis uznany został za jednostkę szczególnie niebezpieczną dla ładu i porządku prawnego.
Postanowieniem z dnia 1 października 1949 r. Naczelny Sąd Wojskowy nie uwzględnił skarg rewizyjnych skazanego i jego obrońcy. Wyrok z dnia 20 lipca 1949 r. utrzymano w mocy. Prezydent Bolesław Bierut nie skorzystał z prawa łaski w stosunku do Eugeniusza Lisa „Bystry”. Wyrok został wykonany 23 września 1949 r. o godzinie 18:30 w więzieniu na Zamku lubelskim, w obecności prokuratora por. Bohdana Bylińskiego, lekarza Szymona Wildsteina, księdza mjr. Władysława Bodziaka, komendanta więzienia pchor. Stanisława Kapronia i plutonu egzekucyjnego pod dowództwem kpr. Zdzisława Rescha. Zwłoki rozstrzelanego Eugeniusza Lisa „Bystrego” pogrzebano potajemnie na cmentarzu przy ul. Unickiej.
24.05.2024 r. IPN Rzeszów
