Uroczystości pogrzebowe Wacława Laskowskiego ps. „Wielki”

16 września w kościele pw. św. Jozafata w Warszawie odbyły się uroczystości pogrzebowe Wacława Laskowskiego ps. „Wielki” – współpracownika oddziału Narodowego Zjednoczenia Wojskowego st. sierż. Mieczysława Dziemieszkiewicza „Roja”.

Wacław Laskowski był rolnikiem, prowadził własne gospodarstwo rolne w m. Dziarno w powiecie pułtuskim. Urodził się 26 września 1911 r. w m. Szyszki jako jedno z dzieci Józefa i Jadwigi z Pilitowskich. W latach 1948–1951 współpracował z oddziałem NZW st. sierż. Mieczysława Dziemieszkiewicza „Roja”, komendanta Powiatu NZW krypt. „Ciężki”, wchodzącego w skład XVI Warszawskiego Okręgu NZW krypt. „Orzeł”, a później samodzielnej Komendy Powiatu NZW krypt. „Wisła”.

Laskowski był członkiem szeroko rozgałęzionej i dobrze zorganizowanej siatki współpracowników oddziałów podziemia antykomunistycznego na terenie północnego Mazowsza. Siatkę tę tworzyli gospodarze (określani przez bezpiekę mianem „meliniarzy”), niejednokrotnie należący do dawnej, działającej w trakcie II wojny światowej, siatki terenowej NSZ i AK. Zapewniali oni żołnierzom schronienie i wyżywienie, ale nie tylko...

Byli przede wszystkim istotnym źródłem informacji o ruchach wojsk, KBW, MO i UB. Pełnili funkcje łączników i kurierów, przechowywali broń i amunicję, rzeczy osobiste i zdobycze z przeprowadzonych akcji. Ich domy stanowiły jednocześnie skrzynki kontaktowe, adresy do korespondencji i spotkań, punkty sanitarne. Odpowiednio do swoich umiejętności świadczyli usługi krawieckie czy szewskie, dokonywali zakupów, odbierali pocztę, zapewniali transport. Najbardziej zaufani brali bezpośredni udział w akcjach, np. niszczyli słupy telegraficzne, odcinając zaatakowanym oddziałom wojska lub posterunkom MO łączność z innymi jednostkami.

Za tę działalność spotkały ich szeroko zakrojone represje. „Meliniarze” byli inwigilowani przez konfidentów bezpieki (niejednokrotnie członków rodziny, sąsiadów), zatrzymywani potajemnie i pod groźbą pozbawienia wolności zmuszani do współpracy. W ich zabudowaniach przeprowadzano szereg rewizji oraz zakładano „stałe zasadzki” na członków oddziałów. Aresztowani za współpracę, poddawani byli w śledztwie brutalnym przesłuchaniom. Po zakończeniu postępowań ich sprawy rozpatrywał, niejednokrotnie w trybie doraźnym, Wojskowy Sąd Rejonowy w Warszawie, na publicznych sesjach wyjazdowych w miejscach zamieszkania oskarżonych. „Dla przykładu” i w celu zastraszenia społeczeństwa orzekano surowe wyroki pozbawienia wolności: od kilku do nawet kilkunastu lat więzienia. W przypadkach skrajnych zdarzały się również kary śmierci!

Wacław Laskowski został aresztowany 22 października 1951 r. Wojskowy Sąd Rejonowy w Warszawie, po rozpatrzeniu jego sprawy w trybie doraźnym, 11 grudnia 1951 r. uznał go winnym tego, że: „[…] w okresie od listopada lub grudnia 1948 r. do marca 1951 r. na terenie wsi Dziarno gm. Gołębie pow. Pułtusk w swoich zabudowaniach udzielał powtarzającej się pomocy członkom nielegalnego związku »NZW«, mającym na celu zbrodnie, a to Dziemieszkiewiczowi Mieczysławowi ps. »Rój«, ps. »Pilotowi«, »Rekinowi« [tj. Władysławowi Grudzińskiemu i Piotrowi Grzybowskiemu – przyp. ES] i innym w ten sposób, że ośmiokrotnie udzielił im kwatery i informacji o ruchach MO i WP w terenie […]”.

Skazany na 9 lat więzienia, utratę praw publicznych i obywatelskich praw honorowych na okres 2 lat, wyrok odbywał najpierw w więzieniu w Pułtusku, a następnie w Centralnym Więzieniu Warszawa III-Praga oraz w Strzelcach Opolskich.

Od wiosny 1952 r. Wacław Laskowski przebywał w więzieniu w Raciborzu. Tam zmarł 8 grudnia 1952 r. i został pochowany na cmentarzu parafialnym „Jeruzalem”. Jego szczątki zostały odnalezione 12 listopada 2020 r. i zidentyfikowane dzięki pracom ekshumacyjnym prowadzonym przez Biuro Poszukiwań i Identyfikacji IPN.

18 maja 1998 r. Sąd Wojewódzki w Warszawie uznał wyrok Wojskowego Sądu Rejonowego z 11 grudnia 1951 r. za nieważny, albowiem „czyn przypisany Wacławowi Laskowskiemu związany był z jego działalnością na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego, polegającą na udzieleniu pomocy żołnierzom Narodowego Zjednoczenia Wojskowego, dowódcą których był Mieczysław Dzierniszewicz [tak w oryginale] ps. »Rój« […]”.

Szczątki Wacława Laskowskiego zostały złożone w kwaterze „Ł” w Panteonie – Mauzoleum Wyklętych-Niezłomnych na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach.

Oprac.: Elżbieta Strzeszewska (IPN).