Uroczystości pogrzebowe dziesięciorga dzieci – ofiar niemieckiego obozu przy ul. Przemysłowej w Łodzi
10 września 2026 roku o godz. 11.00, w Łodzi odbędą się uroczystości pogrzebowe o charakterze państwowym dzieci – ofiar niemieckiego obozu przy ul. Przemysłowej w Łodzi (Polen-Jugendverwahrlager der Sicherheitspolizei in Litzmannstadt), których szczątki zostały odnalezione i ekshumowane przez Instytut Pamięci Narodowej. Wydarzenie zostało objęte patronatem honorowym Pary Prezydenckiej.
Program uroczystości:
• 11.00 – Msza Święta w kościele pw. św. Wojciecha w Łodzi (ul. Rzgowska 242)
• ok. 12.40 – przejście konduktu pogrzebowego do miejsca pochówku (Cmentarz rzymskokatolicki pw. św. Wojciecha w Łodzi, ul. Kurczaki 81)
• 13.00 – egzekwie pogrzebowe według ceremoniału wojskowego
Uroczystości pogrzebowe wpisują się w obchody ustanowionego przez Sejm RP w lipcu 2023 roku Narodowego Dnia Polskich Dzieci Wojny i stanowią hołd dla najmłodszych ofiar II wojny światowej, które doświadczyły terroru ze strony okupantów.
Szczątki dzieci zostały podjęte podczas czteroetapowych prac ekshumacyjnych prowadzonych przez Biuro Poszukiwań i Identyfikacji Instytutu Pamięci Narodowej w latach 2023–2024. W wyniku przeprowadzonych badań dotychczas uzyskano genetyczną identyfikację dwóch chłopców: Zdzisława Kafarskiego i Henryka Słaboszewskiego.
Na podstawie dotychczasowych kwerend historycznych i zachowanej dokumentacji oraz opinii antropologicznej szczątki pozostałych odnalezionych dzieci najprawdopodobniej należały do wytypowanych osób: Edmunda Agacińskiego, Tadeusza Kalbarczyka, Zygmunta Olejniczaka, Jana Freja, Henryka Kadzińskiego i Edwarda Gąsiorka. Mimo wykonanych analiz genetycznych, nie było możliwości potwierdzenia tożsamości poszukiwanych osób, na co wpłynął słaby stan zachowania DNA w szczątkach.
W dalszym ciągu Instytut Pamięci Narodowe prowadzi prace badawcze.
Obóz prewencyjny (izolacyjny) dla dzieci i młodzieży w Łodzi funkcjonował w latach 1942-1945. Został utworzony na obszarze wydzielonym z łódzkiego getta i zarządzała nim Policja Bezpieczeństwa. Mieścił się przy ulicach: Przemysłowej, Emilii Plater i Górniczej. Rodzice umieszczonych w nim dzieci byli często członkami ruchu oporu. Przez obóz przeszło około 2-3 tys. polskich dzieci, a liczba jego ofiar sięga około dwustu. Małoletni więźniowie umierali z głodu, chorób i wycieńczenia.
Biogramy dzieci:
Edmund Agaciński urodził się 24 października 1928 r. w Poznaniu. Początkowo nosił
nazwisko Mirecki, po matce Róży. Po jej ślubie z lekarzem Antonim Agacińskim został przez
niego przysposobiony i przyjął jego nazwisko. Został aresztowany przez Niemców w 1943 r.,
gdy poszedł po mleko dla młodszej siostry. Rodzice dowiedzieli się od niemieckich sąsiadów,
że został wywieziony z Poznania. Po jakimś czasie otrzymali pismo z informacją, że Edmund
zmarł 15 lipca 1944 r. Nie podano przyczyny śmierci ani miejsca, gdzie zmarł. Edmund
Agaciński został zastrzelony przez jednego ze strażników, gdy próbował przeskoczyć przez
drewniany płot niemieckiego obozu dla polskich dzieci przy ul. Przemysłowej w Łodzi. . Jego
ciało po zabójstwie miało być prezentowane jako przestroga przed ewentualnymi próbami
ucieczki. Jeden z więźniów twierdził, iż zwłoki chłopca były przewożone na taczce po całym
obozie. Ciało Edmunda zostało poddane sekcji zwłok, a następnie pogrzebane na cmentarzu
pw. św. Wojciech w Łodzi 24 lipca 1944 r. W akcie zgonu jako przyczynę śmierci podano
przestrzelenie krtani.
Jan Frej urodził się 18 stycznia 1929 r. w Krakowie, był synem Stefanii. W dokumentach nie
odnotowano imienia ojca. Zmarł 11 kwietnia 1944 r. Jako przyczynę śmierci podano gruźlicę
płuc. Został pogrzebany 13 kwietnia 1944 r. na cmentarzu pw. św. Wojciecha w Łodzi. Do jego
śmierci mogła przyczynić się trwająca od grudnia 1943 r. do wiosny 1944 r. epidemia tyfusu
plamistego, wyniszczająca praca głodowe racje żywnościowe.
Edward Gąsiorek urodził się 17 września 1931 r. w Lille we Francji. Jego matka Helena
wyjechała tam w poszukiwaniu pracy, ale wróciła do Polski w 1936 r. i zamieszkała z synem w
Lesznie. Jesienią 1943 r. została aresztowana i wywieziona do pracy przymusowej do Niemiec,
a Edward trafił do niemieckiego obozu dla polskich dzieci w Łodzi. Zmarł 29 marca 1944 r. w
wyniku przewlekłego zapalenia nerek. Jego ciało pogrzebano tego samego dnia na cmentarzu
pw. św. Wojciecha w Łodzi. Według relacji więźniów nie zmarł z przyczyn naturalnych.
Wielokrotnie podejmował próby ucieczki, za co był dotkliwie bity przez załogę. Po jednej z
prób ucieczki prawdopodobnie został zastrzelony.
Stanisław Jagodziński urodził się 13 lutego 1927 w Kruszkach pow. pilski, woj.
wielkopolskie. Był synem Bronisławy. W dokumentach nie odnotowano imienia ojca. Zmarł
11 grudnia 1943 r., a jako przyczynę zgonu podano gruźlicę płuc. Jego pochówek miał miejsce
14 grudnia 1943 r. na cmentarzu pw. św. Wojciecha w Łodzi. Do jego śmierci mogła przyczynić
się trwająca od grudnia 1943 r. do wiosny 1944 r. epidemia tyfusu plamistego, wyniszczająca
praca głodowe racje żywnościowe.
Henryk Kadziński urodził się 2 września 1929 r. w Dulsku, pow. golubsko-dobrzyński, woj.
kujawsko-pomorskie. Był synem Stanisława i Lucjany z d. Mroczkowskiej. Zmarł 18 lutego
1944 r. jako przyczynę zgonu podano zapalenie płuc. Tego samego dnia odbył się jego
pochówek na cmentarzu pw. św. Wojciecha w Łodzi. Do jego śmierci mogła przyczynić się
trwająca od grudnia 1943 r. do wiosny 1944 r. epidemia tyfusu plamistego, wyniszczająca
praca głodowe racje żywnościowe.
Zdzisław Kafarski urodził się 17 czerwca 1927 r. w miejscowości Chodecz, pow. włocławski,
woj. kujawsko-pomorskie. Był synem Józefa, w dokumentach nie odnotowano imienia matki.
Podczas pobytu w niemieckim obozie dla polskich dzieci przy ul. Przemysłowej w Łodzi został
przyłapany przez niemieckiego strażnika na kradzieży chleba i bestialsko pobity na oczach
współwięźniów. Oprawca powiesił chłopca za nogi i podtopił w kanale z nieczystościami.
Nieprzytomnego chłopca zamknięto w karcerze. Chłopiec nie odzyskał przytomności. Zmarł
13 kwietnia 1944 r. Tego samego dnia jego ciało przewieziono na cmentarz pw. św. Wojciecha
w Łodzi. W akcie zgonu jako oficjalną przyczynę śmierci podano zakażenie krwi. Szczątki
Zdzisława Kafarskiego zostały odnalezione w lipcu 2023 r. podczas prac poszukiwawczych
prowadzonych przez IPN na terenie cmentarza rzymskokatolickiego przy ul. Kurczaki w Łodzi.
Tadeusz Kalbarczyk urodził się 7 lutego 1928 r. w Ołyce na terenie ówczesnego województwa
wołyńskiego. Był synem Juliana i Katarzyny. Jego ojciec za zasługi w wojnie polsko-
bolszewickiej w 1921 r. dostał gospodarstwo na Wołyniu. Gdy wybuchła II wojna światowa
zaangażował się w walkę jako żołnierz, a następnie działał w polskim podziemiu zbrojnym.
W tym czasie żona Katarzyna wraz z dziećmi mieszkała w majątku w Czemerynie pod Ołyką.
W 1941 lub 1942 r. Niemcy siłą zabrali z domu Tadeusza i zmusili go do pracy u niemieckiego
rolnika. Po pewnym czasie rodzina dostała list i zdjęcie z informacją, że pracuje u bauera we
wsi Jaczowice na Śląsku. To był ostatni ślad. W czasie zbrodni wołyńskiej jego matka i
rodzeństwo uniknęli śmierci ukrywając się u zaprzyjaźnionej rodziny Ukraińców. Wojnę
przeżył również Julian. Po jej zakończeniu rodzina przeniosła się na Śląsk i szukała informacji
o losach Tadeusza. Niestety nie udało się im niczego ustalić. Zamieszkali w Jaczowicach –
miejscu, skąd przyszedł ostatni list od syna. Tadeusz został aresztowany, prawdopodobnie po
tym, jak podjął próbę ucieczki z robót przymusowych i wywieziony do obozu w Łodzi. Zmarł
12 marca 1944 r. Jako przyczynę zgonu podano zapalenie płuc. Jego ciało zostało pogrzebane
dzień później na cmentarzu pw. św. Wojciech w Łodzi. Do jego śmierci mogła przyczynić się
trwająca od grudnia 1943 r. do wiosny 1944 r. epidemia tyfusu plamistego, wyniszczająca
praca głodowe racje żywnościowe.
Alojzy Magdans urodził się 22 stycznia 1931 r. w Pobiedziskach w pow. poznańskim, woj.
wielkopolskie jako syn Marii. Imię ojca nie jest znane. Podczas pobytu w niemieckim obozie
dla polskich dzieci przy ul. Przemysłowej w Łodzi skrajnie osłabiony chłopiec nie nadążał za
kolumną więźniów, co wzbudziło agresję jednego z niemieckich wachmanów. Oprawca uderzył
chłopca w głowę, powalił na ziemię i kopał po całym ciele. Zmaltretowane dziecko zmarło 25
maja 1944 r. W oficjalnych dokumentach jako przyczynę zgonu podano gruźlicę płuc. Jego
ciało tego samego dnia zostało pogrzebane na cmentarzu pw. św. Wojciecha w Łodzi.
Zygmunt Olejniczak urodził się 7 lutego 1930 r. w Łodzi. W dokumentach nie odnotowano
imienia ojca, znane jest tylko imię matki Leokadii. Został aresztowany 20 listopada 1943 r.,
oskarżony o dokonywanie kradzieży, wałęsanie się i brak odpowiedniej opieki. Zmarł 19 maja
1944 r. Jako przyczynę śmierci podano gruźlicę płuc. Doczesne szczątki Zygmunta zostały
pogrzebane 22 maja 1944 r. na cmentarzu pw. św. Wojciecha w Łodzi. Do jego śmierci mogła
przyczynić się trwająca od grudnia 1943 r. do wiosny 1944 r. epidemia tyfusu plamistego,
wyniszczająca praca głodowe racje żywnościowe.
Henryk Słaboszewski urodził się 6 czerwca 1929 r. w Łabiszynie pow. żniński, woj. kujawsko-
pomorskie. Był synem Mieczysława i Bronisławy z d. Zakrzewskiej. Zmarł 24 maja 1944 r.
Jako przyczynę śmierci podano gruźlicę płuc. Pochówek nastąpił dzień później na cmentarzu
pw. św. Wojciech w Łodzi. Do jego śmierci mogła przyczynić się trwająca od grudnia 1943 r.
do wiosny 1944 r. epidemia tyfusu plamistego, wyniszczająca praca głodowe racje
żywnościowe.
Oprac. dr Krzysztof Latocha, Wieloosobowe Stanowisko ds. Poszukiwań i Identyfikacji IPN w
Łodzi oraz dr Jakub Parol, Muzeum Dzieci Polskich - ofiar totalitaryzmu.
