Instytut Pamięci Narodowej Biuro Poszukiwań i Identyfikacji Zakończenie tegorocznych prac ekshumacyjnych ofiar Zbrodni Wołyńskiej w Ostrówkach i Woli Ostrowieckiej - Aktualności

Miejsca te zostały ustalone podczas prac poszukiwawczych w kwietniu tego roku.

Obie polskie miejscowości 30 sierpnia 1943 roku padły ofiarą ataku Ukraińskiej Powstańczej Armii, przy współudziale ukraińskich mieszkańców sąsiednich wsi. Polacy zostali wymordowani, ich zabudowania splądrowane, ograbione i zrównane z ziemią. Dziś w tym miejscu są lasy i pola uprawne.

Interdyscyplinarny zespół specjalistów: podjął szczątki 55 ofiar (w tym 26 dzieci), oraz odnalazł i zabezpieczył ponad 300 przedmiotów osobistych, a także przeprowadził poszukiwania w dotychczas nie badanych miejscach.

Wyniki działań przedstawiają się następująco:

1. Ekshumacje zostały przeprowadzone w trzech lokalizacjach, ujawnionych podczas kwietniowych prac poszukiwawczych: zbiorowy dół śmierci w dawnym gospodarstwie Aleksandra Strażyca w Woli Ostrowieckiej, zbiorowy dół śmierci w Ostrówkach obok dawnej szkoły i pojedynczy grób w okolicy cmentarza w Ostrówkach. 
2. Łącznie ekshumowano szczątki 55 osób – w tym 26 dzieci. Wszystkie ofiary zostały podjęte indywidualnie, a następnie poddane oględzinom, które prowadzili specjaliści ze strony polskiej i ukraińskiej. 
3. Ofiary we wszystkich lokalizacjach zostały pogrzebane w przypadkowym miejscu, bez trumien.
4. Z podjętych szczątków pobrano i zabezpieczono materiał kostny do badań genetycznych. 
5. Na większości szczątków (głównie czaszek) ujawnione zostały ślady obrażeń, które są tożsame z opisami sposobów zadawania śmierci podczas zbrodni z sierpnia 1943 r. oraz z wynikami badań sądowo-medycznych przeprowadzonych podczas wcześniejszych prac ekshumacyjnych w tych miejscowościach. 
6. Przy szczątkach ofiar odnaleziono ponad kilkadziesiąt przedmiotów osobistych (głównie medaliki, krzyżyki i różańce) oraz kilkaset elementów odzieży cywilnej (guziki, klamry, sprzączki, paski, buty). 
7. W związku z tym, że miejsca pochówku ponad 300 osób są nadal nieznane, przeprowadzono prace poszukiwawcze w kolejnych lokalizacjach na tzw. Trupim Polu, które nie ujawniły kolejnych szczątków.

Wola Ostrowiecka – grób zbiorowy

Prace realizowano na terenie dawnego gospodarstwa Aleksandra Strażyca – w miejscu, gdzie podczas ekshumacji w 1992 roku podjęto szczątki 243 ofiar. Tegoroczne badania objęły obszar zlokalizowany zaledwie kilkanaście metrów od pierwszej mogiły zbiorowej, ujawnionej w kwietniu bieżącego roku. 

Podczas prac ekshumacyjnych podjęto szczątki 48 osób – w tym 24 dzieci, 17 kobiet i 3 mężczyzn. Z powodu znacznego stopnia degradacji szkieletów ustalenie płci pozostałych czterech ofiar na etapie wstępnych oględzin nie było możliwe. Znacząca większość wśród dzieci pogrzebanych w tym miejscu stanowiły ofiary poniżej 12. roku życia, a najmłodsze z nich miały zaledwie kilka miesięcy.

Ujawniono szczątki pogrzebane w kilku warstwach, w przypadkowych pozycjach, co znajduje potwierdzenie w relacjach świadków, według których po egzekucji przeprowadzonej w stodole ciała wrzucano przypadkowo bezpośrednio do znajdujących się obok dołów. Na większości odnalezionych szkieletów ujawniono obrażenia tylnej części czaszki. Ustalenia te są spójne ze wspomnieniami ocalałych – z ich relacji wynika, że ludziom kazano kłaść się na ziemi, po czym zabijano ich narzędziami gospodarskimi, w tym młotami do uboju bydła. Opisane w trakcie oględzin obrażenia w pełni odpowiadają wynikom badań sądowo-medycznych przeprowadzonych na szczątkach ofiar podjętych w tym miejscu w 1992 roku.

Przy zmarłych odnaleziono również liczne przedmioty kultu religijnego, m.in. krzyżyki, różańce, medaliki maryjne oraz medaliki szkaplerzne z napisami w języku polskim.

Ostrówki – pojedynczy grób leśny

Pierwszego dnia prac podjęto szczątki jednej ofiary (kobiety), ujawnione podczas prac leśnych kilka lat temu. Ich obecność w tym miejscu potwierdziły kwietniowe prace poszukiwawcze. Szkielet był niekompletny i nosił ślady naruszenia, do którego doszło prawdopodobnie podczas wcześniejszych prac leśnych. 

Ostrówki – grób zbiorowy

W zbiorowym dole śmierci w Ostrówkach, w pobliżu dawnej szkoły, ujawniono szczątki 6 osób, w tym 2 dzieci i 2 kobiet. Ciała ofiar zostały pogrzebane twarzą do ziemi, ułożone obok siebie. Liczba ofiar, ich płeć i wiek jest zbieżna z jedną z relacji o zamordowaniu przez ukraińskich nacjonalistów rodziny leśnika wraz z innymi osobami. 

Podczas oględzin ujawniono rany postrzałowe m. in. na czaszkach i jednej kości udowej. 

Instytut Pamięci Narodowej jak dotąd otrzymał tylko jedną zgodę na przeprowadzenie prac ekshumacyjnych ofiar Zbrodni Wołyńskiej.

Podsumowanie:

W wyniku prac ekshumacyjnych podjęto szczątki 55 osób. Ocena antropologiczna oraz sądowo-medyczna szczątków potwierdza liczne obrażenia na szczątkach, które są tożsame z opisami egzekucji wykonywanych przez ukraińskich nacjonalistów na cywilnej ludności polskiej wsi Ostrówki i Wola Ostrowiecka oraz z wynikami wcześniejszych ekshumacji i badań sądowo-medycznych. Ze szczątków został pobrany materiał kostny do badań DNA i podjęta zostanie próba identyfikacji genetycznej ofiar. Według listy ofiar sporządzonej przez historyków wciąż pozostaje do odnalezienia ok. 300 osób. 

Na miejsce prowadzenia prac przybyli dziennikarze 21 redakcji, w tym wielu redakcji zagranicznych (m.in. Wall Street Journal, Le Monde, Le Figaro, Deutsche Welle, ADR, Arte, Czech Radio, Czech TV). Przeprowadzono wiele relacji na żywo, a specjaliści pracujący na miejscu udzielili kilkudziesięciu wywiadów dla mediów polskich i zagranicznych (w tym ukraińskich). 

30 sierpnia 2026 r., w 83. rocznicę zbrodni odbędzie się uroczystość pogrzebowa odnalezionych osób, które spoczną w kwaterze ofiar UPA na cmentarzu w Ostrówkach.