Uroczystości pogrzebowe śp. Franciszka Borowskiego, Adama Fabiszewskiego, Czesława Kopra oraz Adama Sawickiego

21 kwietnia 2026 r. w miejscowości Zagroba (woj. mazowieckie) odbyły się państwowe uroczystości pogrzebowe śp. Franciszka Borowskiego, Adama Fabiszewskiego, Czesława Kopra oraz Adama Sawickiego - czterech członków podziemia niepodległościowego, związanych z ruchem ludowym, których szczątki odnalazł IPN. W okresie okupacji niemieckiej byli zaangażowani w działalność Armii Krajowej. Po zakończeniu drugiej wojny światowej utrzymywali kontakty z członkami struktur konspiracyjnych, wspierali działania ruchu ludowego oraz okazywali krytyczne nastawienie do władzy komunistycznej.

Mszę św. pogrzebową odprawiał, jako główny celebrans, ks. Adam Ners, proboszcz parafii pw. św. Wojciecha w Zagrobie, a kazanie wygłosił ks. Zbigniew Załęcki z parafii p.w. św. Katarzyny w Łęgu.

W uroczystości wzięli udział członkowie rodzin ofiar, przedstawiciele władz samorządowych, wojsko, harcerze, uczniowie szkół. Licznie zgromadziła się lokalna społeczność.

IPN reprezentowali Adam Siwek, dyrektor Biura Upamiętnień Walk i Męczeństwa IPN oraz Sylwia Kurzyp, naczelnik Wydziału Analiz Historycznych Biura Poszukiwań i Identyfikacji IPN, która przybliżyła starania osób zaangażowanych w odnalezienie szczątków ofiar w Łęgu, w stodole, która służyła za zwierzęcą stajnię.

Podczas swojego przemówienia pan Kazimierz Koper, syn Czesława Kopra powiedział: „Po uprowadzeniu mężczyzn ślad po nich zaginął i żaden z nich do domu nigdy nie powrócił. Podejmowane, zaraz po uprowadzeniu i okresach późniejszych, próby uzyskania informacji o ich losach skazane były na niepowodzenie a w tle pojawiały się często poważnie brzmiące głosy wobec osób poszukujących, np. „siedźcie cicho, bo inaczej i was taki sam los spotka”. Po tych wydarzeniach w terenie zapanował wielki strach. Z przekazów rodzinnych oraz późniejszych ustaleń IPN wynika, że sprawcami uprowadzeń a potem śmierci byli miejscowi funkcjonariusze milicji obywatelskiej oraz urzędu bezpieczeństwa. Uprowadzenie i wywiezienie w nieznane najbliższych wiązało się – dla rodzin – z traumą i bardzo poważnymi i wieloletnimi kłopotami. Zabrakło nagle mężów, ojców, gospodarzy, osób wykonujących najbardziej uciążliwe i trudne prace, planujących wspólnie wszystkie przedsięwzięcia (…). To wielkie szczęście, że po 80 latach osobom zamordowanym w tak okropny sposób została przywrócona tożsamość, a ich szczątki nie będą musiały już spoczywać w bezimiennym dole. Okolicznościowy obelisk z tablicą pamiątkową, jakie zostaną ufundowane staraniem IPN pozwolą zachować pamięć o nich na zawsze.

Naczelnik Sylwia Kurzyp wręczyła panu Kazimierzowi obrączkę należącą do jego ojca, która została znaleziona podczas prac ekhumacyjnych w Łęgu.

Niezłomni spoczęli na miejscowym cmentarzu.

Franciszek Borowski, ur. 26 sierpnia 1900 r. w Łoniewie w powiecie płockim.

Adam Fabiszewski, ur. 6 sierpnia 1906 r. w Glinnie (folwark) w powiecie płockim.

Czesław Koper, ur. 9 sierpnia 1908 r. w Zagrobie w powiecie płockim.

Adam Sawicki, ur. 28 kwietnia 1912 r. w Jaroszewie w powiecie płockim.

Wieczorem 16 grudnia 1945 r. zostali oni uprowadzeni ze swoich domów przez grupę zamaskowanych i uzbrojonych funkcjonariuszy Milicji Obywatelskiej i Urzędu Bezpieczeństwa z Łęgu i Bielska, którą kierował Władysław Rypiński ps. „Rypa”. Tej samej nocy zostali poddani brutalnym torturom w budynku gospodarczym (stodoła) znajdującym się przy posterunku MO w Łęgu i tam zamordowani. Ich szczątki odnalazł zespół IPN podczas prac poszukiwawczych przeprowadzonych w 2024 r.

Fot. Mateusz Niegowski (IPN)

BPiI IPN, 22.04.2026 r.