5-6 września 2024 r. - uroczystości pogrzebowe ks. Franza Zagermanna
W dniach 5-6 września 2024 r. odbyły się uroczystości pogrzebowe ks. Franza Zagermanna, proboszcza w Unikowie, zamordowanego w 1945 r. przez żołnierzy Armii Czerwonej. Szczątki Sługi Bożego odnalazł zespół Biura Poszukiwań i Identyfikacji IPN. Wobec osoby kapłana obecnie prowadzony jest proces beatyfikacyjny.
Mszy Świętej w koście pw. Stanisława Biskupa Męczennika w Unikowie przewodniczył arcybiskup metropolita warmiński Józef Górzyński. Podczas uroczystości Instytut Pamięci Narodowej reprezentowali dyrektor Instytut Pamięci Narodowej Oddział w Białymstoku dr Marek Jedynak oraz Bogusław Łabędzki z oddziałowego Biura Poszukiwań i Identyfikacji w Białymsotku. Szczątki doczesne ks. Franza Zagermanna zostały odprowadzone i pochowane na cmentarzu parafialnym w Unikowie.
Ks. Franz Zagermann został proboszczem w Unikowie 7 września 1928 r. Od 1936 r. pełnił również funkcję wicedziekana dekanatu reszelskiego. Po wybuchu II wojny światowej zamierzał zorganizować duszpasterstwo dla polskich robotników przymusowych sprawowane w języku polskim. Władze hitlerowskie nie wyraziły na to zgody, wrogo reagując na propozycję duszpasterza. Aż do śmierci męczeńskiej pozostał wierny ideałom kapłańskiej służby. Ksiądz Zagermann włączony jest do grona osób, wobec których prowadzony jest proces beatyfikacyjny ks. Józefa Steinki i Towarzyszy. 5 listopada 2011 r. w bazylice św. Jakuba w Olsztynie zakończył się etap diecezjalny procesu.
Ks. Zagermann był prześladowany także przez Rosjan, którzy dowiedziawszy się o miejscu przebywania proboszcza – gospodarstwo rodziny Kroschewskich i często je nawiedzali. 25 lutego nad ranem, do gospodarstwa przyszli trzej radzieccy żołnierze. Wypytywali księdza proboszcza, chcąc ustalić czy jest duchownym. Gdy ten nie odpowiadał (nie znał języka rosyjskiego) torturowali go i próbowali zastraszyć. Według relacji świadków, gdy odkryli naczynia liturgiczne i potwierdziło się, że jest księdzem, postrzelili go w głowę, a następnie umierającego brutalnie maltretowali. Agonia ks. Franza Zagermanna miała trwać 33 godziny.
Szczątki ks. Franza odnaleziono w wyniku prac poszukiwawczych przeprowadzonych przez Biuro Poszukiwań i Identyfikacji IPN w Unikowie. Poszukiwania terenowe przeprowadzono w dniach 23-24 lipca 2024 r. na terenie prywatnej posesji, oddalonej ok. 1,5 km od zabudowań parafialnych. To właśnie na terenie tej kolonii oraz w innych miejscach mieszkańcy okolicznych miejscowości szukali schronienia przed zbliżającą się Armią Czerwoną. 29 stycznia 1945 r., po odprawieniu ostatniej Mszy św. w kościele parafialnym, dołączył do zgromadzonych ks. Franz Zagermann. W nowym miejscu przebywania dalej służył wiernym posługą religijną, modlił się wspólnie z ukrywającymi się i dawał świadectwo kapłańskiej postawy.
Po śmierci ksiądz proboszcz został ubrany w szaty liturgiczne, a przy jego ciele modlili się zgromadzeni na kolonii mieszkańcy. Sowieci nie zgodzili się na pochowanie kapłana na cmentarzu parafialnym. Zabronili też przygotowania trumny. Po kilku dniach został pochowany na terenie ogrodu rodziny Kroschewskich. Ciało, ubrane w szaty liturgiczne owinięto w prześcieradło i złożono do ziemi.
Zespół Biura Poszukiwań i Identyfikacji IPN, w związku z prośbą ks. Bartłomieja Kozieja, proboszcza parafii Unikowo i Sątopy, jesienią 2023 r. rozpoczął badania historyczne i przygotowania do przeprowadzenia prac poszukiwawczych na terenie wskazywanym przez świadków. Badania historyczne pozwoliły potwierdzić prawdopodobieństwo pogrzebania szczątków w miejscu wskazywanym w relacjach. W jednym z dwóch sondaży odkryto wkop, a w nim szczątki mężczyzny ubranego w szaty liturgiczne (w jamie grobowej zachowały się ich pozostałości). Przy szczątkach odnaleziono także m.in. różaniec.
Fot.: Dawid Zagził (IPN)
