Poszukiwania
nieznanych miejsc pochówku ofiar terroru komunistycznego 1944–1956

Odnalezieni

Aktualnie znajdujesz się na: /

Edward Pytko

Edward Pytko (1929–1952), podporucznik – pilot instruktor w Oficerskiej Szkole Lotniczej nr 5 w Radomiu

Urodził się 14 września 1929 r. w miejscowości Wiewiórka (powiat Dębica), gdzie ukończył Szkołę Powszechną. Kontynuował naukę w Gimnazjum Przemysłowo-Radiotechnicznym w Dierżoniowie. W 1949 r. jako ochotnik wstąpił do wojska. Został skierowany do Oficerskiej Szkoły Lotniczej, gdzie ukończył kurs pilotażu, a następnie w 1951 r. kurs pilotażu na samolotach myśliwskich. Od 26 sierpnia 1951 r. na stanowisku pilota instruktora w Oficerskiej Szkole Lotniczej nr 5 w stopniu chorążego, z dniem 30 kwietnia 1952 r. awansowany do stopnia podporucznika. W dniu 7 sierpnia 1952 r., w trakcie odbywania lotu treningowego na samolocie Jak-9, zdecydował się na ucieczkę na Zachód, przez Czechosłowację chcąc dotrzeć do amerykańskiej strefy okupacyjnej w Austrii. Wylądował w strefie radzieckiej na lotnisku Wiener Neustadt – prawidłową nawigację uniemożliwiły mu gęste chmury. Został zatrzymany przez wojska radzieckie i przekazany władzom w Polsce. Decyzją Sądu Wojsk Lotniczych pod przewodnictwem mjr. Ludwika Felsa z dnia 18 sierpnia 1952 r. został skazany na karę śmierci. Najwyższy Sąd Wojskowy na posiedzeniu w dniu 21 sierpnia 1952 r. nie uwzględnił skargi rewizyjnej i utrzymał wyrok w mocy. Bolesław Bierut decyzją z dnia 28 sierpnia 1952 r. nie skorzystał z prawa łaski. Wyrok wykonano 29 sierpnia 1952 r. o godzinie 19.00 w więzieniu przy ul. Rakowieckiej w Warszawie.

Po 41 latach Edward Pytko został zrehabilitowany. Po rozpatrzeniu wniosku matki ppor. Pytki Zofii Potok Sąd Warszawskiego Okręgu Wojskowego w Warszawie postanowieniem z dn. 31 sierpnia 1993 r. uznał za nieważny wyrok z dnia 18 sierpnia 1952 roku oraz postanowienie Najwyższego Sądu Wojskowego z dnia 21 sierpnia 1952 roku. W uzasadnieniu wyroku stwierdzono: „Z materiału dowodowego sprawy i wiedzy historycznej wynika, że czyn ppor. Edwarda Pytko był indywidualnym protestem przeciwko totalitarnym stosunkom społeczno-politycznym narzuconym wojsku przez władze komunistyczne i jednocześnie indywidualnym, desperackim działaniem na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego. Czyny tego rodzaju, jak popełniony przez ppor. Edwarda Pytko, miały do końca istnienia polityczno-militarnej granicy między Wschodem i Zachodem – zawsze polityczny charakter. Oceniane w tych kategoriach zachowanie ppor. Edwarda Pytko mieści się w ramach zakreślonych przez treść art. 1 ust.1 ustawy z dnia 23.02.1991 r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego.” 

1 marca 2015 roku, podczas uroczystości w Pałacu Prezydenckim z udziałem Prezydenta RP Bronisława Komorowskiego, Instytut Pamięci Narodowej ogłosił, że udało się ustalić tożsamość Edwarda Pytki. Notę potwierdzającą identyfikację odebrała jego siostra Maria Bogusława Białas.


27 września 2015 r. Edward Pytko został uroczyście pochowany w Panteonie – Mauzoleum Wyklętych – Niezłomnych na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach w Warszawie.

 

  • Edward Pytko. Zdjęcie sygnalityczne wykonane w 1952 r. (AIPN)
    Edward Pytko. Zdjęcie sygnalityczne wykonane w 1952 r. (AIPN)
  • Marzec 2015. Notę potwierdzającą identyfikację Edwarda Pytki odebrała jego siostra Maria Bogusława Białas. (fot. P. Życieński)
    Marzec 2015. Notę potwierdzającą identyfikację Edwarda Pytki odebrała jego siostra Maria Bogusława Białas. (fot. P. Życieński)