Poszukiwania
nieznanych miejsc pochówku ofiar terroru komunistycznego 1944–1956

Odnalezieni

Aktualnie znajdujesz się na: /

Aleksander Tomaszewski

Aleksander Tomaszewski (1904-1949), ps. „Al”, „Bończa”, nazwisko konspiracyjne Tomasz Aleksandrowski, kapitan AK, oficer Okręgu Wileńskiego Armii Krajowej.

Urodził się 12 grudnia 1904 r. w Wilnie, syn Albina i Marii z d. Romanowskiej. W 1926 r. został powołany do czynnej służby wojskowej w 86. pp w Mołodecznie. 

Po ukończeniu szkoły oficerskiej w Bydgoszczy w 1932 r. został przydzielony do pełnienia służby w 5. pp stacjonującym w Wilnie. Był tam dowódcą plutonu w stopniu porucznika. 

W czasie okupacji niemieckiej oraz po wkroczeniu Sowietów do Wilna pełnił w strukturach Okręgu Wilno AK funkcję komendanta 1. Rejonu Dzielnicy D oraz komendanta Dzielnicy E Garnizonu Miasta Wilna. Zreorganizował łączność, zabezpieczył archiwa oraz magazyny broni i amunicji. Pod koniec 1945 r. wyjechał do Polski. 

Początkowo zamieszkał w Jeleniej Górze, następnie we Wrocławiu. Po nawiązaniu kontaktu z ppłk. Antonim Olechnowiczem zdecydował się pozostać w konspiracji. Działał w Ośrodku Mobilizacyjnym Wileńskiego Okręgu AK, gdzie prowadził legalizacje i wywiad wojskowy. Ponadto utrzymywał łączność z grupami młodzieżowymi działający na Dolnym Śląsku, Gdańsku i Łodzi. Od marca 1947 r. należał do ścisłego sztabu Komendy Okręgu Wileńskiego AK. Kierował działalnością wywiadowczą oraz kontrwywiadowczą prowadzoną przez żołnierzy AK. Jego mieszkanie we Wrocławiu było lokalem kontaktowym i miejscem przechowywania części archiwaliów konspiracji wileńskiej. 

Aresztowany 26 czerwca 1948 r. wraz z ppłk. Olechnowiczem przez funkcjonariuszy WUBP w swoim mieszkaniu we Wrocławiu w wyniku ogólnopolskiej operacji MBP o krypt. „Akcja X”, skierowanej przeciwko żołnierzom polskiego podziemia niepodległościowego z Wileńszczyzny. Na początku lipca 1948 r. został osadzony w więzieniu na Mokotowie. 20 stycznia 1949 r. wyrokiem WSR w Warszawie pod przewodnictwem mjra Józefa Badeckiego został skazany na karę śmierci. Prezydent Bolesław Bierut decyzją z dnia 3 czerwca 1949 r. nie skorzystał z prawa łaski. 

Wyrok wykonano 13 czerwca 1949 r. w więzieniu przy ul. Rakowieckiej w Warszawie. Postanowieniem z 13 września 1991 r. Sąd Warszawskiego Okręgu Wojskowego w Warszawie uznał za nieważny wyrok WSR w Warszawie skazujący Aleksandra Tomaszewskiego. 

Szczątki por. Aleksandra Tomaszewskiego odnaleziono 20 maja 2013 r. w kwaterze „Ł” Cmentarza Powązkowskiego Wojskowego w Warszawie.

28 września 2014 roku, podczas uroczystości w Pałacu Prezydenckim z udziałem Prezydenta RP Bronisława Komorowskiego, Instytut Pamięci Narodowej ogłosił, że udało się ustalić tożsamość kpt. Tomaszewskiego. Notę potwierdzającą identyfikację Aleksandra Tomaszewskiego odebrała jego córka Anna Lipińska.

27 września 2015 r. Aleksander Tomaszewski został uroczyście pochowany w Panteonie – Mauzoleum Wyklętych – Niezłomnych na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach w Warszawie.

  • Aleksander Tomaszewski. Zdjęcie sygnalityczne wykonane w MBP w 1948 r. (AIPN)
    Aleksander Tomaszewski. Zdjęcie sygnalityczne wykonane w MBP w 1948 r. (AIPN)
  • Pismo Najwyższego Sądu Wojskowego do Wojskowego Sądu Rejonowego w Warszawie informujące o nieskorzystaniu przez B. Bieruta z prawa łaski oraz nakazujące bezzwłoczne wykonanie kary śmierci na Aleksandrze Tomaszewskim. (AIPN)
    Pismo Najwyższego Sądu Wojskowego do Wojskowego Sądu Rejonowego w Warszawie informujące o nieskorzystaniu przez B. Bieruta z prawa łaski oraz nakazujące bezzwłoczne wykonanie kary śmierci na Aleksandrze Tomaszewskim. (AIPN)
  • Protokół wykonania kary śmierci wobec Aleksandra Tomaszewskiego. (AIPN)
    Protokół wykonania kary śmierci wobec Aleksandra Tomaszewskiego. (AIPN)
  • Postanowienie Sądu Warszawskiego Okręgu Wojskowego z 13 września 1991 r. uznające za nieważny wyrok WSR z 20 stycznia 1949 r. skazujący Aleksandra Tomaszewskiego na karę śmierci. (AIPN)
    Postanowienie Sądu Warszawskiego Okręgu Wojskowego z 13 września 1991 r. uznające za nieważny wyrok WSR z 20 stycznia 1949 r. skazujący Aleksandra Tomaszewskiego na karę śmierci. (AIPN)
  • Wrzesień 2014 r. Prezes IPN i rektor PUM wręczyli Annie Lipińskiej świadectwo identyfikacyjne ojca Aleksandra Tomaszewskiego. (fot. P. Życieński)
    Wrzesień 2014 r. Prezes IPN i rektor PUM wręczyli Annie Lipińskiej świadectwo identyfikacyjne ojca Aleksandra Tomaszewskiego. (fot. P. Życieński)