Poszukiwania
nieznanych miejsc pochówku ofiar terroru komunistycznego 1944–1956

Odnalezieni

Aktualnie znajdujesz się na: /

Zygmunt Szymanowski

Zygmunt Szymanowski (1910-1950), ps. „Jezierza”, „Lis”, „Bez”, „Cis”, „61”, porucznik AK, oficer Okręgu Wileńskiego Armii Krajowej.

Urodził się 15 sierpnia 1910 r. w Motulach, gm. Filipów, pow. Suwałki; syn Władysława i Feliksy z d. Ciszewskiej. Szkołę powszechną ukończył w Motulach, naukę kontynuował w szkole średniej w Suwałkach. We wrześniu 1928 r. wyjechał do Lwowa i tam w kwietniu 1931 r. zdał maturę. 

W sierpniu 1931 r. powołany do służby wojskowej, został przydzielony do Szkoły Podchorążych Rezerwy Piechoty w Krakowie. Ukończył ją w 1932 r. w stopniu plutonowego podchorążego i został skierowany do 19. Pułku Piechoty we Lwowie. 

Czynną służbę wojskową zakończył we wrześniu 1932 r. (w 1935 r. podczas ćwiczeń rezerwy otrzymał stopień ppor., a w styczniu 1939 r. por.). 

W 1934 r. rozpoczął studia w Akademii Handlu Zagranicznego we Lwowie i na Politechnice Lwowskiej.

W czerwcu 1939 r. uzyskał dyplom magistra nauk ekonomiczno-handlowych i absolutorium na Politechnice. We wrześniu 1939 r. jako dowódca kompanii ckm w 19. pp 5. DP, brał udział w walkach pod Włocławkiem, Kutnem, Sochaczewem, Łodzią, Płockiem, bronił Modlina. Został dwukrotnie ranny – pod Płockiem i w Palmirach. Od 20 września 1939 r. przebywał w szpitalu w Modlinie, skąd trafił do obozu jenieckiego w Działdowie, skąd zbiegł do Suwałk, gdzie został ponownie aresztowany. Po kolejnej ucieczce osiadł na Wileńszczyźnie i prawdopodobnie został członkiem ZWZ. 

W 1942 r. rozpoczął działalność w AK jako szef komórki wywiadowczej wywiadu kolejowego w Wilnie. Używał ps. „Jezierza”, „Lis”, posługiwał się także nazwiskami: Antoni Piwowarski, Jan Sadowski. 20 września 1944 został aresztowany przez NKWD i wyniku śledztwa skazany za działalność w AK na 10 lat pozbawienia wolności. 15 marca 1945 r. udało mu się uciec i ukrywał się w Wilnie, skąd 30 kwietnia 1945 r. wyjechał do Suwałk. Od września 1947 r. pod ps. „Lis”, „Bez”, działał w Ośrodku Mobilizacyjnym Wileńskiego Okręgu AK, tworząc siatkę wywiadowczą – zbierał informacje o działalności politycznej, gospodarczej i nastrojach społecznych. 

Aresztowany 22 czerwca 1948 r. w Szklarskiej Porębie w ramach Akcji „X” mającej na celu rozbicie struktur Okręgu Wileńskiego AK na początku lipca 1948 r. został osadzony w więzieniu na Mokotowie. 24 stycznia 1950 r. Wojskowy Sąd Rejonowy w Warszawie, pod przewodnictwem sędziego mjra Mieczysława Widaja, skazał go na karę śmierci. Prezydent Bolesław Bierut decyzją z dnia 25 maja 1950 r. nie skorzystał z prawa łaski.

Wyrok wykonano 31 maja 1950 r. w więzieniu przy ul. Rakowieckiej w Warszawie.

Postanowieniem z 12 maja 1992 r. Sąd Warszawskiego Okręgu Wojskowego uznał za nieważny wyrok WSR w Warszawie wydany wobec Zygmunta Szymanowskiego. 

Szczątki por. Zygmunta Szymanowskiego odnaleziono 27 maja 2013 r. w kwaterze „Ł” Cmentarza Powązkowskiego Wojskowego w Warszawie.

28 września 2014 roku, podczas uroczystości w Pałacu Prezydenckim z udziałem Prezydenta RP Bronisława Komorowskiego, Instytut Pamięci Narodowej ogłosił, że udało się ustalić por. Szymanowskiego. Notę potwierdzającą identyfikację Zygmunta Szymanowskiego odebrały jego córki: Zygmunta Barańska, Jolanta Lewandowska, Bożena Szymanowska-Przyłęcka.


27 września 2015 r. Zygmunt Szymanowski został uroczyście pochowany w Panteonie – Mauzoleum Wyklętych – Niezłomnych na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach w Warszawie.

  • Zygmunt Szymanowski. Zdjęcie sygnalityczne wykonane w MBP w 1948 r. (AIPN)
    Zygmunt Szymanowski. Zdjęcie sygnalityczne wykonane w MBP w 1948 r. (AIPN)
  • Protokół wykonania kary śmierci wobec Zygmunta Szymanowskiego. (AIPN)
    Protokół wykonania kary śmierci wobec Zygmunta Szymanowskiego. (AIPN)
  • Wrzesień 2014 r. Prezes IPN i rektor PUM wręczyli córkom Zygmunta Szymanowskiego świadectwo potwierdzające identyfikację ojca. (fot. P. Życieński)
    Wrzesień 2014 r. Prezes IPN i rektor PUM wręczyli córkom Zygmunta Szymanowskiego świadectwo potwierdzające identyfikację ojca. (fot. P. Życieński)